petak, 23. februar 2024.

RTV Brus

Brusko selo – zalog za budućnost 08: Selo živi dok živi škola

 Najnovije vesti
Brusko selo – zalog za budućnost 08: Selo živi dok živi škola
16. oktobra
15:31 2019

Teška je i vrlo složena filosofija kada jedan narod, njegovi naraštaji „odluče“ da prave crkvu, školu, privredni objekt, zdravstvenu ustanovu. Sve su to samo margine u odnosu na suštinu stvari. To su temelji koje zidamo, utemeljujemo da opstajemo. To je, reklo bi se, prirodno stanje stvari i na proputovanju prema svetu biblijski utemeljenom.“*

U Kneževini Srbiji, za vladavine kneza Aleksandra Karađorđevića država je posebnu pažnju obratila na razvoj školstva. U ovom periodu društvenog preporoda, u Brusu je 1848. godine osnovana prva škola. U okviru glavne matične škole u Brusu, četiri potpune osnovne škole osnovane su u selima Kriva Reka, Osreci, Milentija i Batote. Sem njih, matičnoj školi pripadaju i četvororazredne škole u Velikoj Grabovnici, Botunji, Igrošu, Lepencu, Donjem Lipovcu i Rasju.


Osnivanje škola u selima bruskog kraja tokom godina pratilo je nepostojanje odgovarajuće zgrade i učitelja. Škole su privremeno bile smeštene u crkvenoj kući ili kući imućnijih familija, a za učitelje su često imenovane učene zanatlije. Zbog toga je u doba starosrpske države škola imala religiozno-crkveni karakter. U nedostatku školovanih učitelja, najčešće su pozivani pismeni ljudi iz okoline ili su dolazili učitelji iz Vojvodine.

U školi se tada radilo po Zakonu o školama čiji je tvorac Jovan Sterija Popović. Ovim Zakonom u selima su prvobitno bile predviđene trorazredne, a u gradovima četvororazredne škole. Imajući u vidu neophodnost postojanja školske zgrade koja bi služila svojoj pravoj nameni, narod Brusa izrazio je želju za gradnjom škola i u okolnim selima.

Novi Zakon o narodnim školama na početku 20. veka čine prekretnicu u osnovnim školama u Srbiji. Po novom planu i programu učeni su predmeti – hrišćanska nauka, srpski jezik, istorija srpska i opšta, zemljopis, račun sa geometrijskim oblicima, poznavanje prirode, crtanje i lepo pisanje, pevanje, muzika i ručni rad i dečije igre.

Pored opismenjavanja, tadašnji učitelji preduzimali su sve mere kako bi obrazovali seosko stanovništvo i osposobili ih kao poljoprivredne proizvođače, a i zdravstveno prosvetili. Zbog raštrkanosti sela i posla koji su kući ili na polju obavljali, dešavalo se da deca nisu redovno pohađala školu, a po velikoj zimi deca iz udaljenih zaselaka nisu imala uslova da pešače. Pored toga, za starije su se organizovali kursevi za poljoprivrednike, domaćice i devojke, a bili su mogući samo u zimskom periodu, po prekidu poljskih radova.

Pored učionica, škole su imale hodnik, kancelariju, kuhinju i zvonaru, odakle je veliko zvono pozivalo svu decu Brusa i okoline u školu, a neretko su imale i stan za učitelja. Prostorije i dvorište škole uređivali su učitelji a, po ugledu na njih, i meštani su uređivali svoja dvorišta.

Materijalni uslovi u kojima se osnivane i radile škole u kopaoničkom kraju bili su vrlo skromni, ali njihova bogata i dugotrajna istorija ostavlja trajni trag u vremenu i prostoru. Uz očuvanje starih vrednosti, škole bruske opštine, iako sa smanjenim brojem đaka, nastavljaju sa radom, na opštu radost sadašnjih, ali i budućih generacija učenika.

*Aranđel C. Jeličić Predgovor „Crkva Svetog preobraženja na Brusu“

Iz iste rubrike