petak, 23. februar 2024.

RTV Brus

Brusko selo – zalog za budućnost 16: Sela blaževačkog kraja

Brusko selo – zalog za budućnost 16: Sela blaževačkog kraja
13. novembra
15:36 2019

Sva sela blaževačkog kraja, osim Stanulovića, pripadaju slivu reke Toplice, stoga je istorijska prošlost ovog područja do kraja 19. veka vezana upravo za zbivanja u blizini ove reke. Područje je pripadalo Kosaničkom srezu do 1899. godine, kada dolazi do osnivanja Sreza kopaoničkog sa središtem u Brusu.

Jovan Cvijić navodi da se, za vreme seobe Srba, u ovaj kraj doseljavalo stanovništvo iz Sjenice, Tutina, Danilovgrada, što se vidi iz mnogih očuvanih reči i običaja.

Blaževačka regija obuhvata deo istočnog Kopaonika i u neposrednoj je vezi sa opštinama Kuršumlija i Leposavić. Blaževačka opština postojala je do 1959. godine, kada je ukinuta, a njena sela pripojena opštini Brus. Po rečima Aranđela C. Jeličića u knjizi „Bruski tragovi prošlosti i sadašnjosti“, ova planinska regija ima izuzetno povoljan geografski položaj jer je povezana prirodnim komunikacijama sa susednim krajevima oko Toplice, Rasine i Ibra.

Po vremenu nastanka od svih 20 sela ovog kraja, pouzdano znamo da je najstarije selo Đerekari. Ono se, pod imenom Jerekar, pominje u istorijskim izvorima još sredinom 15. veka. Imena ostalih sela pominju se u 17. i 18. veku. Sela blaževačkog kraja su planinska i razbijenog tipa, sa više manjih zaselaka. Ističu se planinski vrhovi Karaula, Treska, Čir, Ogledna, Debela Glava, Ćelavica i Goleš. Od glavnog grebena pružaju se manji koji se završavaju u dolini Blaževačke, Radunjske, Vitoške, Boranačke i Đerekarske reke.

Ovaj potkopaonički kraj pripada umereno-kontinentalnoj klimi, koja sa većom nadmorskom visinom dobija izraženiji planinski karakter. Najbolji kvalitet zemljišta je u rečnim dolinama, koje su naročito pogodne za uzgoj poljoprivrednih kultura.

Raznovrsni geološki sastav i klimatski uslovi ovog područja, naglašava Jeličić, umnogome su doprineli bujnosti brojnih biljnih vrsta, a bogato je i šumama i livadama. Upravo zbog toga, stočarstvo je bilo i ostalo tradicionalno zanimanje ljudi na ovim prostorima. Nekada je to bila sitna stoka – ovce i koze. Istorija nomadskog stočarstva karakteristična je po tome što se stoka u proleće gonila na pašu, a s jeseni u župne predele sa malo snega tokom zimskog perioda. Povremena stočarska naselja tokom zime bila su napuštena, a leti su oživljavala.

Sela u podgorini gorostasnog Kopaonika imaju dugu rudarsku tradiciju, naselja i nalazišta mnogobrojnih ruda.

Po živopisnim padinama okolnih brda, kuće su građene na tradicionalan način ali i kako bi odgovarale osnovnim delatnostima i svakodnevnom životu meštana. Raznovrsnosti biljnog sveta doprinose šumski plodovi jagode, kupine, drenjine, šipurka i borovnice, ali i lekovito bilje – kleka, planika, lipa, zova, žalfija, hajdučka trava, beli slez…

Ne tako davno na ovim prostorima bila je prisutna i divljač – jelen, srna, divokoza, divlja svinja, vuk, lisica i kuna, a od ptica veliki tetreb, beloglavi sup, soko, jastreb, poljska jarebica, prepelica i mnoge druge.

Opština Brus ima neiscrpne mogućnosti za razvoj organske proizvodnje, naročito u selima blaževačkog kraja. Zadržavši iskonsku lepotu i draž planinskog sela, ova mesta idealna su za proizvodnju organske hrane.Po broju stanovnika, na osnovu podataka iz popisa stanovništva iz 2002. godine, na ovom prostoru najveće je Blaževo sa 183, a najmanje Đerekari, sa 23 stanovnika. Po broju domaćinstava najveće je Gornje Leviće – 67. Najveću površinu atara ima selo Stanulovići – 1676 hektara, kao i najveću prosečnu nadmorsku visinu – 1150 metara.

Iz iste rubrike