“Startujmo organski”
Povoljni agro-klimatski uslovi Rasinskog okruga, smeštenog u centralnom delu Srbije, omogućili su raznolikost u poljoprivrednoj proizvodnji: povrtarska i ratarska u ravnici, vinova loza u brežuljkastim delovima i proizvodnja maline i kupine u brdsko-planinskim predelima. Rasinski okrug zauzima površinu od 2.668 km2, od čega je oko 62% poljoprivredno zemljište.
Kao deo RO, opština Brus se prostire u centralnom i jugoistočnom delu Srbije, na kopaoničkom masivu i raskrsnicii puteva ka Župi, Raškoj i Kruševcu. na površini od 605km2, obradivo zemljište zauzima 56,9%.
Kakve su mogućnosti za unapreenje organske poljoprivrede u Rasinskom okrugu i koliko se odmaklo u razvoju ovog vida elene ekonomije?
Prema podacima Međunarodne federacije pokreta za organsku poljoprivredu, ova grana poljoprivredne proizvodnje predstavlja sistem proizvodnje koji odražava zdravlje zemljišta, ekosistema i ljudi.
Pomenuti sistem proizvodnje se zasniva na ekološkim procesima, biodivrzitetu, proizvodnim ciklusima prilagođenim lokalnim uslovima. Organska poljoprivreda kombinuje tadiciju, inovacuije i nauku u korist zajedničke životne sredine i promoviše fer odnose i dobar kvalitet života svih onih koji su u nju uključeni.
Na pitanje zašto primenjivati organsku poljoprivredu i koje bi bile njene prednosti u odnosu na knovencionalnu, potrebno je sagledanti njene benefite sa više aspekata, objašnjava Stojan Raičević iz Fonda za razvoj poljoprivrede opštine Brus.
Kako kaže, ne treba zaboraviti osnovni cilj organske poljoprivrede a to je prozivodnja zdravstveno bezebedne hrane na ekološki prihvatljiv način.
„Svedoci smo danas da se sve više spominje organska proizvodnja u Srbiji. U svim tržišnim lancima sve više je reklama organik Srbija, organska, organski proizvodi i vidimo sve više redova u tim rafovima. Organska proizvodnja u Srbiji je zastupljena na svega 0,6 do 0,7 posto površina. To je negde otprilike preko par desetina hektara pod organskom proizvodnjom. Danas u Srbiji ima preko 10-ak hiljada registrovanih poljoprivrednih proizvodjača koji se bave organskom proizvodnjom“.
Prirodni potencijali kojim opština Brus raspolaže svrstavaju je u red područja u kojima se organska proizvodnja može još intenzivnije razvijati. Fizičko-geografske i klimatske odlike podgorine Kopaonika usllovili su razvoj poljoprivrede – stočarstva, voćarstva. Poljoprivreda u svo primarnom i preradnom obliku predstavlja i oslonac privrednog ravoja ovog kraja a ekološki čist prostor čini ovo područje pogodnim za razvoj organske poljoprivrede.
„Zašto je organska proizvodnja tako brzo zaživela u opštini Brus?
Jedan od bitnih preduslova su i ta mala poljoprivredna gazdinstva. Brus je područje sa prosečnom površinom od 2 do 5 ha po gazdinstvu. Biti konkurentan u poljoprivrednoj proizvodnji, odnosno u konvencionalnoj proizvodnji sa tom površinom je mnogo teško. Zato organska proizvodnja dolazi do izražaja. To su ti manji posedi gde će poljoprivredni proizvodjači uspeti da tu dodatnu vrednost odnosno te svoje organski proizvedene proizvode dovedu do finalnalicije. Tu se vidi glavna perspektiva, ističe Stojan Raičević.
Uz to geografski položaj koji zauzimamo – brdsko planinski predeli, imamo jedan deo Nacionalnog parka Kopaonik, gde se organska proizvodnja predstavlja. Veoma je bitno sačuvati te prirodne resurse koje imamo, iskoristiti i vratiti prirodi to što je prirodno. Znači iskoristiti to prirodno đubrivo, praviti komposte, iskoristiti da se prirodno borimo protiv štetočina. Nećemo zagaditi sredinu, koristićemo te izvore besprekorno zdrave vode, sve to spakovati i napisati na etiketi da je proizvedeno tamo gde jeste i da je stvarno zdravo“.
Na teritoriji opštine Brus, koju čini jedno gradsko i 58 seoskih naselja, prema popisu stanovništva Republike Srbije iz 2022. godine, na površini od 605km2, živi 16.293 stanovnika. Većina stanovništva živi od poljoprivredne proizvodnje, u čemu, između ostalog, leži razvojni potencijal ovog kraja.
Prema zvaničnim podacima Republičkog zavoda za statistiku, u bruskoj opštini poljoprivredom se bavi blizu 11.800 ljudi odnosno preko 4.200 gazdinstava. Koliko je duga tradicija voćarske proizvodnje na ovom području govori podatak da se zasadi pod malinom prostiru na površini od 1318 ha a sledi šljiva kupina, jabuka.
Prirodni potencijali i nezagađeno zemmljište kojima bruska regija raspolaže i duga tradicija uzgajanja i prerade izuzetno traženih voćarskih proizvoda pre svega jagodastog i ostalog voća, svrstavaju je u red opština sa velikom perspektivom u ovoj oblasti.
„Brus je voćarski kraj, tom logikom je organsko voćarstvo broj jedan. Kad pričamo o voću, malina je glavni proizvod u Brusu i najviše je zastupljena u organskoj proizvodnji. Danas postoje ti grupni odnosno pojedinačni sertifikati, što znači da organska proizvodnja zauzima bitno mesto u poljoprivrednoj proizvodnji na teritoriji opštine Brus.
Posle maline, tu su kupina, jabuka i višnja kao glavne voćne vrste zastupljene u organskoj proizvodnji. Jabuka je jedan od značajnih proizvoda – u tom smislu kod nas ima dosta zasada sa tim starim, autohtonim sortama. Konkretno je to jabuka budimka. Ona je karakteristična svojom alternativnom rodnošću. Svake druge godine znatne količine jabuke sa teritorije opštine Brus odu u izvoz kao organski proizvod. Ralog je što te stare zasade više niko ne tertira i upravo je to značajna količina u izvozu proizvoda sa teritorije opštine Brus“.
Iskustva pokazuju da je za razvoj ekonomski održivih oblika preduzetništva na selu a samim tim i ubrzani razvoj organske proizvodnje neophodna aktivnija uloga svih aktera – podrška poljoprivrednim proizvođačima i motivacija mladih da se bave organskom proizvodnjom kroz: poboljšanje agrarne politike, stvaranje infrastrukturnih uslova, podsticajne mere i oblike subvencionisanja. Zvanični podaci ukazuju na značajne pomake poslednjih desetak godina u državnim programima podrške organskoj poljoprivredi.
„Resorno ministarstvo svake godine svojim uredbama povećava subvencije u oblasti organske proizvodnje. Cilj i jeste da imamo što više organskih proizvodjača, jer samim tim povećava se izvoz uglavnom u zemlje Evropske unije a ta trgovinska razmena jeste ono što nama treba“.
Organski proizvodi poslednjih godina postaju sve interesantniji za potrošače, ali i izazov za poljoprivredne proizvođače da se uključe u sektor proizvodnje zdrave hrane.
