Priroda na revers – Upravljajmo otpadom!
Potencijali Rasinskog okruga za održivi razvoj sistema upravljanja komunalnim otpadom
Rasinski upravni okrug u svojim dokumentima javnih politika, usaglašenim sa nacionalnim pravnim propisima, problem upravljanja otpadom tretira kao jedan od prioritetnih, sa strategijom koja upravljanje otpadom prepoznaje kao deo održivog sistema zaštite životne sredine i faktor urbanog razvoja.
Prioritetne mere se odnose na selekciju otpada na izvoru, povećanje stepena reciklaže i izgradnju nedostajuće infrastrukture u svrhu očuvanja resursa i smanjenja negativnih uticaja na životnu sredinu, zdravlje ljudi i degradaciju prostora.
Osvrt na trenutno stanje
Oko 78% stanovništva grada Kruševca i pet opština (sa 290 seoskih naselja), obuhvaćeno je uslugom organizovanog sakupljanja otpada, koji se odlaže na nesanitarnim deponijama (godišnje oko 47.000 tona otpada na deponiji „Srnje“ u Kruševcu, oko 2.500 tona na smetlištu „Slava“ u Brusu i sl.).
Ostali generisani otpad završi na ilegalnim deponijama kojih je evidentirano nekoliko desetina na teritoriji grada Kruševca i 24 u opštini Brus.
Sistem odvojenog sakupljanja reciklabilnih materijala delimično je uspostavljen, a osim Kruševca, oprema za sakupljanje otpada u drugim opštinama ne zadovoljava potrebe.
Budući koncept upravljanja otpadom u Rasinskom okrugu
Rasinski okrug otvara značajan prostor za napredak u politici upravljanja otpadom, pristupanjem lokalnih samouprava Sporazumu o zajedničkom regionalnom upravljanju otpadom Regionalni centar za upravljanje otpadom, u okviru nemačko-srpske razvojne saradnje, uz grad Kruševac, obuhvatiće još četiri opštine sa teritorije Rasinskog okruga: Brus, Aleksandrovac, Varvarin i Ćićevac.
Skupština Grada donela je 2021. Plan detaljne regulacije „Regionalni centar za upravljanje otpadom – Srnje“, na lokaciji postojeće gradske deponije. Za ovu namenu urađena je Studija opravdanosti i Regionalni plan upravljanja otpadom. Projekat obuhvata izgradnju deponije i Centra za upravljanje otpadom.
Najpre je predviđena sanacija zemljišta pa uspostavljanje održivog i ekološki prihvatljivog sistema upravljanja otpadom. Regionalna deponija projektovana je da zadovolji potrebe oko 200 hiljada stanovnika, za period od najmanje 20 godina, tokom kojeg je predviđeno da se na njoj odloži više od 830 hiljada kubika otpada.
Lokalni plan upravljanja otpadom za grad Kruševac, donet 2010., na period od 10 godina, skupštinskom Odlukom revidiran je za period 2016-2025. godine. Pomenuti plan obezbeđuje kontrolu stvaranja otpada, iskorišćenja otpada i podsticaje za investiranje i afirmaciju ekonomskih mogućnosti koje nastaju iz otpada.
Na površini od 884 km2, koliko obuhvata teritorija grada Kruševca, prema poslednjem popisu stanovništva iz 2022. godine, u 101 naselju i 40.947 domaćinstava živi oko 114.000 stanovnika.
Pokrivenost organizovanim sakupljanjem otpada JKP Kruševac na izuzetnom je nivou, s obzirom da samo blizu 500 domaćinstava nije obuhvaćeno ovom uslugom (i to iz tehničkih razloga).
Postojeće deponija „Srnje“, iz 1984. godine, na oko šest kilometara od Kruševca, prostire se na 34 hektara. Opremljena je samo najosnovnijom infrastuktrom, vodi se kao smetlište na koje se godišnje deponuje 47.000 tona otpada.
Iako je samo tokom 2021. uklonjen otpad i izvršena sanacija 30-ak divljih deponija, na području grada evidentirano je još nekoliko desetina sličnih lokacija.
Kroz projekat GIZ-a u gradu su postavljeni plastični kontejneri za primarnu selekciju otpada a u selima žičani, za PET amblažu. Količina reciklabila koja se godišnje proda je 150 tona. Opremljen je vozni park i nabavljen dovoljan broj posuda za sakupljanje otpada.
Kruševac potpisnik je protokola o pristupanju zaključivanja Sporazuma o zajedničkom regionalnom upravljanju otpadom.
Ekološka odgovornost
Promena svesti i ponašanja potrošača presudni faktor za podsticanje inicijativa.
S obzirom da je mogućnost rešavanja ovog problema od nemerljivog značaja za sve građane, neophodan je intezivan rad na jačanju javne svesti, edukaciji i informisanju putem medija, kako bi građani shvatili nužnost i opravdanost pomenutih promena i direktno se uključili u rešavanje problema.
Na taj način, mladi u školama i svim nivoima obrazovanja bili bi upoznati sa načinima i značajem održivog upravljanja otpadom a domaćinstva obaveštena o potrebama i mogućnostima pomenutog sistema (šta je sve otpad, šta se može ponovo upotrebiti, šta je opasan otpad, šta je dozvoljeno a šta se nikako ne sme činiti sa otpadnim materijalom i sl.).
Činjenica je da su mogućnosti i benefiti razvoja zelene reciklažne ekonomije na lokalnom nivou veliki. S tim u vezi značajno je osnažiti lokalne zajednice u Rasinskom okrugu za uspostavljanje održivog i ekološki prihvatljivog sistema upravljanja otpadom.
Dostupnost pomenutih tema široj javnosti, doprinosi prepoznavanju problema i efikasnih načina za pravilan tretman otpada, osnaživanju građana, individualnih potrošača za uključivanje u pomenuti sistem, kroz redukciju na izvoru, kupovinu proizvoda od reciklabilnih materijala, reciklažu na pouzdan način i dr.
