MOSTOVI KULTURE – OČUVANJE KULTURNOG NASLEĐA OPŠTINE BRUS
“Svi moji preci, koje često sanjam
Bili su Srbi, i ja im se klanjam.
Polupismeni težaci, gorštaci
i goroseče, alo pravoslavci.
Hvala im što nam kroz ljute godine
Sačuvaše ova brda i doline”. Dobrica Erić
Spomenik srpskom vojniku
Polaganjem venaca kod Spomenika srpskom vojniku u gradskom parku, svake godine, predstavnici opštinske uprave, Udruženja boraca i Društva za negovanje slobodarskih tradicija, odaju počast herojima koji su 15. oktobra 1918. oslobodili brusku varošicu.
Spomenik srpskom vojniku u gradskom parku
Polaganjem venaca kod Spomenika srpskom vojniku u gradskom parku, svake godine, predstavnici opštinske uprave, Udruženja boraca i Društva za negovanje slobodarskih tradicija, odaju počast herojima koji su 15. oktobra 1918. oslobodili brusku varošicu.
Kako je Rasinska brigada stigla do Brusa?
Pre tačno 106 godina, Prva srpska armija pod komandom vojvode Petra Bojovića u Prvom svetskom ratu oslobodila je Srbiju.
Svega mesec dana nakon probijanja Solunskog fronta tokom Prvog svetskog rata, Rasinska brigada u sastavu Prve Armije, pod komandom generala Petra Bojovića, stigla je do Brusa i oslobodila ga, kao i ostale delove zemlje.
Sredinom septembra 1918. godine, Bojovićeva Prva armija je prva probila neprijateljske linije u bici kod Dobrog Polja, napredovajući duboko u okupiranu teritoriju dolinom Vardara prema Velesu. Tim prodorom bugarska vojska je razdvojena od nemačke i austrougarske, čime je praktično, izbačena iz rata.
Ove trupe uspele su da 1918., za svega mesec i po dana od proboja Solunskog fronta, u noći između 14. i 15. septembra, oslobode celu tadašnju Srbiju i 1. novembra osvanu na ulicama glavnog grada i tako prodru čak 600 kilometara u dubinu okupirane teritorije. Cela Srbija oslobođena je 3. novembra 1918. godine.
„Za krst časni i slobodu zlatnu“
,,Prvi svetski rat je istovremeno vreme stradanja našeg naroda ali i vreme herojstva, pa su tako i ljudi iz našeg kraja stradali i pokazivali herojstvo“.
„Podsetićamo se i događaja velikog stradanja iz 1916. godine, kada je osam najviđenih Brusjana obešeno u kasarni Knez Lazar u Kruševcu. Podsećamo se i herojskog Topličko-kopaoničkog ustanka, koji je podignut u Blaževu pod vođstvom legendrnog Koste Vojinovića. Podsećamo se i hrabrosti ustanika koji su stvorili slobodnu teritoriju, i stradanja Razbojne tokom 1917. Sećamo se i herojske Rasinske brigade Prve armije“, navodi istoričar Nikola Zbiljić.
U Društvu za negovanje slobodarskih tradicija ističu veliku hrabrost srpskih vojnika koji su, oslobađajući zemlju, išli napred sa ogomnom željom da se vrate svojim ognjištima.
,,15. septembra 1918. izvršena je artiljerijska priprema srpske i francuske vojske. Srpska vojska pod komandom vojvode Živojina Mišića, Petra Bojovića i Stepe Stepanovića krenula je u proboj. Srpska vojska je napredovala toliko da francuska konjica nije mogla da ih stigne. Oslobodili su preko Kajmakčalana Skoplje, Kumanovo i došli do Niša. Tamo je francuski general Luj Franše d`Epere komandovao da srpska vojska stane ali ona je nastavila dalje. Na tom putu oslobodila je redom gradove pa i Brus“, pojašnjava predsednik Društva za negovanje slobodarskih tradicija Zoran Milovanović.
Spomenik Srpskom vojniku u gradskom parku podignut je 1980.godine.
Petar Bojović – još jedna legenda iz srpske junačke istorije.
Koliko znamo o ovom slavnom vojskovođi?
Najbolji u 12. klasi Artiljerijske škole Vojne akademije, najveći deo vremena tokom ratova proveo je u štabu Vrhovne komande. U Prvom balkanskom ratu istakao se u Kumanovskoj i Bitoljskoj bici i dobio čin generala. U Drugom balkanskom ratu bio je načelnik Štaba Prve armije koja je odnela pobedu u bici na Bregalnici.
Početak Prvog svetskog rata je dočekao kao komandant Prve armije. Učestvovao je u završnim operacijama Cerske bitke, gde je ubrzo ranjen a reaktiviran je 1915. Bio je u grupi čelnika koji su smatrali da je povlačenje preko Albanije jedino rešenje.
Umesto obolelog vojvode Putnika, krajem 1915. postaje načelnik štaba Vrhovne komande, gde ostaje do februara 1916., planirajući sve u povlačenju – od kontakata sa saveznicima i transporta brodovima, do izbora lokacije na Krfu i brige o ranjenima. Komandovao je trupama na Solunskom frontu.
Po proboju Solunskog fronta za ratne uspehe njegove Prve armije, general Petar Bojović je unapređen u čin vojvode kao poslednji general unapređen u ovaj čin, nakon Radomira Putnika, Stepe Stepanovića i Živojina Mišića.
Petar Bojović jedan je od najodlikovanijih srpskih vojskovođa u istoriji. Uvršten je u red najvećih vojskovođa Prvog svetskog rata i srpske ratne istorije.
