petak, 23. april 2021.

RTV Brus

Brusko selo – zalog za budućnost 19: Sela u slivu Toplice

Brusko selo – zalog za budućnost 19: Sela u slivu Toplice
22. novembra
12:48 2019

Jedan put je za dva sela,

a Leviće ima jedno.

Iza šuma, granja, pruća,

sakrila se svaka kuća.

A kad padnu noći i veče

kuće se po noći druže.

Noći kuće da samuju –

rukama se kućnim drže!

 

Saša Trajković

 

Nekada je Gornje i Donje Leviće bio jedinstveno selo, a krajem 19. veka sela su pripadala Kosaničkom srezu Topličkog okruga.

U trouglu Đerekarske reke, Kačaruše i Lukaške reke i na padinama Oglavlja i Male Ogledne, nalazi se selo Gornje Leviće. Jedno od većih sela blaževačkog kraja, obuhvata krajeve Rupe, Vitanove njive, Dolove, Butiće, Đokiće, Kuliziće, Mutaru (Jakovljeviće), Drenjak i Jezdiće.

Donje Leviće je još jedno selo koje se ubraja u stara srpska naselja povezana sa radom rudokopa i topionica na istočnim padinama Kopaonika. Oivičeno je tokovima Kačaruše, Šošićke reke i Toplice, na padinama Velike i Breske čuke i Debele Glave, na 41 kilometar od Brusa. Međusobno udaljeni zaseoci su Poljanice, Pavlovići, Sinđelići, Begovići, Kačaruša, Gašići, Milunovići i Milutinovići.

Stočarsko-ratarsko selo razbijenog tipa – Gradac – nalazi se na sa desne strane Blaževačke reke, na padinama Vrletnice, Blaževačke čuke i Kljune. Selo objedinjuje 5 zaselaka – Mihajlovići, Miletići, Despotovići, Isailovići i udaljeni zaselak Šumice. Na lokalitetu Lanište otkriveni su ostaci rudarske aktivnosti iz različitih istorijskih perioda.

Domiševina je pretežno stočarsko i voćarsko selo, na terasama sa desne dolinske strane Domiševske reke, leve pritoke Boranačke reke, ispod vrhova Stubice, Boranačke čuke i Ključa. Ovo seosko naselje podeljeno je na Gornju i Donju Domiševinu. Prva obuhvata zaseoke Mijailovići, Jovanovići, Radisavljevići, Matići, Marjanovići, Vučkovići i Simonovići, a druga Matiće, Agatonoviće, Milenkoviće, Lazareviće i Radosavljeviće. Domiševina je jedna od starih naselja čiji je postanak vezan za srednjevekovna rudišta na Stubici i topionice olova na Boranačkoj reci.

U dolini Đerekarske reke, ispod Belićke čuke, prostire se selo Đerekari. Kroz istoriju se ovo selo pominje pod dva različita naziva: od reči jerekar – rudnik i od reči gerekar – sokolar. Zaseoci Milosavljevići (Jovanovići), Blagojevići i Petkovac čine ovo stočarsko-ratarsko selo razbijenog tipa. Ostaci zidina i vodovodne cevi na arheološki neistraženom brdu Gradac, ukazuju na postojanje većeg utvrđenja koje je štitilo podrgađe Novo Selo, veliko srednjevekovno rudarsko i trgovačko naselje.

Na desnoj dolinskoj strani Blaževačke reke i višim padinama vrha Ćelavica nalazi se selo Iričići. Objedinjuje zaseoke Milićevići, Vučići i Brdo. Preteča današnjeg sela nalazila se u Velikoj ravnici, blizu Boranačke reke, a njegov postanak vezuje se sa srednjevekovnim susednim rudarskim naseljima i topionicama.

Kneževo se nalazi u trouglu između Lukaške reke i Duboke, na višim terasama Kneževske i Marine čuke i Briševca. Nekada središte kneza, po čemu je i dobilo ime, ovo selo blaževačkog kraja deli se na zaseoke Vučići, Široki do, Jolići, Trapići, Petrovići i Papradnje. Kroz atar sela, preko Mramora, nekada je vodio srednjevekovni rudarski put iz Rasine u „Toplicu tesnu“. Prvobitno naselje osnovano je na Selištu, padinama Rudina, u zaseoku Trapići, odakle je premešteno ka proširenju Lukaške reke. Na obližnjem Mramoru nalaze se stočarske farme zemljoradničke zadruge „Kopaonik“, a u izvorišnom delu Duboke sezonska stočarska naselja – bačije.

Selo Kovizle, 34 kilometara južno od Brusa, nalazi se između pritoka Boranačke reke – Deljanskog i Kovizlanskog potoka. Većim delom pod šumom, Kovizle obuhvata zaseoke Antići, Milutinovići, Đurđevići i Spasići. 

Pomenuta i druga sela u slivu Toplice jedinstvena su po prirodi, biljakama i životinjama koje tu postoje, ali i po ljudima čiji su koreni duboko vezani za prostor, kulturu i tradiciju potkopaoničkog kraja.

Iz iste rubrike