subota, 4. decembar 2021.

RTV Brus

Brusko selo – zalog za budućnost 03: O nastanku imena bruskih sela

 Najnovije vesti
Brusko selo – zalog za budućnost 03: O nastanku imena bruskih sela
25. septembra
14:25 2019

Spajanjem šest otrgnutih nahija Srbiji, 1833. godine osniva se Brus, a Knjaz Miloš Obrenović dao je naredbu da se „na Brusu“ sagradi crkva i formira naselje kao vojno uporište za odbranu Župe i Kopaonika od Turaka. Toponim „na Brusu“ u narodu se objašnjava oblikom zemljišta koji, pružajući se između Rasine i Graševačke reke, podseća na brus – belegiju za oštrenje kose.

Imena seoskih naselja spominju se u srpskim srednjevekovnim pisanim izvorima iz 14. veka i u turskim spomenicima iz 15. veka. Imena sela čak upućuju i na glavna zanimanja stanovnika u ranom i razvijenom feudalizmu. Takva su, na primer, sela Đerekari i Zlatari; u prvom se stanovništvo bavilo gajenjem i vežbanjem sokolova za lov vlastele, a u drugom ispiranjem zlata na zlatonosnoj reci Rasini.

Još u doba Rimljana, u ataru današnjeg sela Graševci, nalazile su se topionice olova, cinka, gvožđa i srebra. Rad u topionicama bio je težak, te su radnici bili obliveni grašcima znoja na licu i telu, a legenda kaže da je upravo po tome selo dobilo ime.

S obzirom da su na ovim prostorima vođene mnoge bitke tokom istorije, navodi Aranđel C. Jeličić u knjizi „Bruski tragovi prošlosti i sadašnjosti“, mesta na kojima su se one odigravale u narodu su poznata kao razbojišta. U znak sećanja na kneza Lazara i razbijenu vojsku Janka Hunjadija, stanovnici su tom selu nadenuli ime Razbojna. Pominje se i druga legenda o nastanku njegovog imena, koja spominje postojanje razbojničkih grupa na ovom prostoru za vreme ropstva pod Turcima.

Predanje kaže da je selo Kobilje dobilo ime po kobilama koje su se na tom prostoru gajile za vojsku cara Dušana, a legende ga povezuju i sa mestom rođenja Miloša Obilića, odnosno Kobilića.

„Bežeći ispred Turaka, posle Kosovskog boja, koji su sve pred sobom ubijali i spaljivali, na udaru su posebno bila naselja šumovitog Kopaonika i vinorodna Župa. Tako su se dve grupe u zbegu istovremeno našle iz Žiljaka kod Brusa i sa planine Željin, na mestu gde se danas nalazi selo Žilinci. Kako su ovde stigli, odmah su odlučili da ostanu, jer im je godila klima i položaj između Trnavačke čuke s jedne i reke Rasine, s druge strane. Početkom pravljenja kuća i koliba, kako se to u narodu kaže, počeli su da se žile, odnosno da formiraju svoj koren postojanja. Oni iz okolnih mesta koji su pre njih ovde došli počeli su da ih oslovljavaju sa „Žiljcima“ i „Željincima“, a kako su se brzo užilili, legenda kaže da su od reči „Žiljcima“, „Željincima“ i užilili ime – Žilinci“ *

Mnoga sela u bruskoj opštini dobila su imena po drveću koje je raslo na tim prostorima i za koja se vezuju brojna verovanja u narodu. Selu u kojem je bilo mnoštvo vrba ljudi su dali ime Vrbnica, jer se ovo drveće smatra simbolom podmlađivanja i napretka. Isto tako, predanje kaže da je mesto na kojem je raslo mnogo drenova dobilo ime Drenova. Grančice od drena, u vidu male kupe, koristile su se za šaranje hleba ili su se njime ljudi opasavali kako bi bili zdravi i jaki kao dren.

Odlučujuće za davanje imena selu Grabovnica je upravo veoma cenjeno drvo grab, koje je na ovom prostoru raslo gotovo na svakom brdu. Raseljavanjem sela formirana je Velika i Mala Grabovnica. Sela Gornji i Donji Lipovac dobila su ime po područjima na kojima su imali najviše poseda pod lipom.

Delatnost ljudi na određenom prostoru umnogome je uslovila etimologiju mnogih sela. Tako su prvi doseljenici sa Kopaonika, koji su se naseljavali ispod brda Gobelje, morali da krče i trse gustu šumu kako bi napravili prostor za podizanje kuća i formiranje okućnica. Po prvim trsačima šume mesto je najpre prozvano Trševina, a kasnije je dobilo današnji naziv Tršanovci.

Prirodne odlike ovog kraja iznedrile su imena mnogih sela u bruskoj opštini. Jedno od takvih je i selo na obroncima Kopaonika Kriva Reka, koje je dobilo ime po istoimenoj reci koja krivuda i koja je najpre bogata pastrmkom.

Što se tiče sela Žunje, predanje kaže da je ovo mesto poznato po prvom rezervatu ptica žunja. I kada nekoga tražite u selu, najčešće je odgovor – „On je gor’ kod žunja“. Selo u slivu Rasine, Ribari, karakteristično je po ribolovu kojim se obezbeđivao manastir Milentija i srednjevekovni grad Koznik. Po delatnosti prvih doseljenika, koji su najviše lovili krkušu i klena, formirano naselje dobilo je ime Ribari.

Bruska sela i danas čuvaju istorijsko nasleđe starog vremena, na šta upućuju ova brojna predanja o njihovom postanku i razvoju, čime se trajno beleži i istorija jednog naroda i njihovih verovanja. Ta riznica duhovnosti ostaje kao spomen života naših predaka čija kazivanja i danas odjekuju svakim selom kopaoničkog kraja.

*Zdravko Kostić, „Legende bruskog kraja“, Kruševac 1991., str.19

Iz iste rubrike