MOSTOVI SEĆANJA – OČUVANJE KULTURNOG NASLEĐA OPŠTINE BLACE
Uspeo sam da ubedim srpski narod da Srbija nije propala i da će ona ipak postojati i ubuduće mnogo veća, kao i da svi treba oružje pažljivo da čuvaju, jer će nam kasnije biti od velike potrebe.
Iz Dnevnika Koste Vojinovića 4. mart 1916. god.
Briga o nacionalnoj baštini jednog naroda stara je koliko i samo nasleđe. Spomenici kulture kao čuvari istorijskog, duhovnog i kulturnog nasleđa, ostaju neprocenjivi dokaz trajanja na ovim prostorima, čuvajući tradiciju, nacionalnu svest i identitet naroda blačkog kraja.
Smeštena u Topličkom okrugu, na obroncima Kopaonika i Jastrebca, opština Blace ima bogatu prošlost.
O tome svedoči veliki broj nepokretnih kulturnih dobara, sačuvanih do današnjih dana.
Zgrada Opštinske uprave opštine Blace
SPOMENIK KOSTI VOJINOVIĆU
Toplički ustanak bio je epopeja slobodarskog duha koja je rezultirala smrću 20 hiljada ljudi
Toplički ustanak 1917. godine protiv bugarske i austrougarske okupacije, poznat i kao narodna buna, bio je jedini „ustanak iza frontova“, tokom celog Prvog svetskog rata. Prethodilo mu je četovanje a izbijanju je doprineo pre svega brutalan režim u okupiranim oblastima. Zločini i pokušaj mobilizacije Srba za bugarsku vojsku doveli su do narodnog nezadovoljstva i ustanka pod vođstvom Koste Vojinovića i Koste Pećanca.
Masovni ustanak je trajao od 24. februara do 25. marta 1917. Ustanička vojska od petnaestak hiljada boraca sručila se u rano proleće 1917. sa planina i oslobodila veliki deo južne Srbije.
Opštim narodnim ustankom je stvorena takozvana „Toplička slobodna republika“, koja je trajala mesec dana.
Da bi ugušile ustanak, centralne sile su sa frontova na Soči i Solunu povukle čitave divizije. Ofanzivom centralnih sila i strahovitim represalijama u proleće 1917. godine, „toplička država“ je slomljena a do jeseni je Toplički ustanak ugušen u krvi.
Pre oslobođenja Srbije poginule su mnoge ustaničke vođe, između ostalih i Kosta Vojinović.
SELO GRGURE PAMTI
Primer topličkih junaka opomena su i pouka, istovremeno i amanet da treba čuvati čast i slobodu naroda, kao i sećanje na ovaj veliki istorijski događaj, jer je Toplica bila jedina slobodna teritorija u porobljenoj Evropi 1917.
U selu Grgure podignut je spomenik jednom od vođa ustanka, Kosti Vojinoviću i topličkim junacima
Spomenik Kosti Vojinoviću u selu Grgure
U selu Grgure, na mestu, gde je u sukobu sa bugarskom vojskom, Kosta Vojinović oduzeo sebi život, kako ne bi pao u ruke okupatora, 9. маја 1927. godine otkriven je spomenik vođi Topličkog ustanka. Autor spomenika je vajar Risto Stijović. Danas u ovom mestu postoji i spomen soba posvećena velikom topličkom heroju.
BIOGRAFIJA
Rođen je 1891. godine u Smederevu a nadimak Kosovac dobio je po mestu boravka njegove porodice na Kosovu.
Da bi učestvovao u balkanskim ratovima 1912-1913. prekinuo je studije ekonomskih nauka u Beču.
Kao ranjenik 1915. godine u bolnici u Kuršumliji potporučnik Vojinović bio je svedok nasilja okupatora. Po izlasku iz bolnice, započeo je rad na stvaranju organizovanog pokreta otpora.
Kosta Vojinović – potporučnik srpske vojske i vođa Topličkog ustanka u okupiranoj Srbiji 1917. god.
Na dan obeležavanja godišnjice Topličkog ustanka, građani, državni i gradski zvaničnici, polaganjem venaca na spomenik legendarnom heroju Kosti Vojinoviću i palim žrtvama Topličkog ustanka, odaju počast i prisećaju se slavne istorije naših predaka, koji su svoje živote dali za slobodu. Državnoj ceremoniji obeležavanja godišnjice, prethodi liturgija u sabornom hramu u Blacu i pomen u crkvi posvećenoj svetom Jovanu preteči u Grguru.
Bista Kosti Vojinoviću, nepozantog autora, identična originalnoj u Grguru, otkrivena je 1937. godine u Prokuplju.
„Zadnjim metkom što mu osta
Svoje srce sam prostreli
I na pragu mrtav osta
Mlad Vojvoda Kosta smeli.
I legenda srpska posta!“
Miljojko Milojević
