Tragovi prošlosti Župe
Župa čuvar i rizničar tradicije i kulturne baštine
Aleksandrovac župski ili Župa aleksandrovačka, oduvek je i nadaleko prepoznat kao sinonim uspešnog vinogradarstva i vinarstva. Tome umnogome doprinose povoljni geografski, klimatski i pedološki uslovi ali i sami Župljani.
Spomenik u centru Aleksandrovca
Čuvena Vita – Statueta vinčanske kulture
Slavi ovog kraja, doprinela je i, najveća do sada otkrivena statueta vinčanske kulture, Vita, restaurirana i predstavljena u Aleksandrovcu. Pronađena je u avgustu 2019. godine na lokalitetu Vitkovačko polje.
Statueta Vita, visoka je 54 centimetara i stara je, ne kao što se pretpostavljalo 6.000 godina, već oko 7.000 godina.
Otkriće Vite, delova i ostataka praistorijskog domaćinstva, potvrdilo je, do tada pretpostavku, da se u blizini Aleksandrovca nalazi veliko naselje i centar vinčanske kulture.
Vita je otkrivena pola veka posle iskopavanja tri figurine župskih venera, koje se smatraju slučajnim nalazima. Zato se konzervaciji ove statue prvi put pristupilo multidisciplinarno i neinvanzivnim metodama, kako se tretiraju i velika umetnička dela u svetskim muzejima.
Akademik Borislav Jovanović je rekao da je „Vitkovačko polje kao lokalitet arheološki otvoren pre lokaliteta Vinča, kultura bi se zvala vitkovačka a ne vinčanska“.
Time je želeo da izrazi značaj lokaliteta Vitkovačko polje, zbog toga što su najmonumentalniji primerci figura pronađeni upravo na Vitkovačkom polju.
Ovo neprocenjivo kulturno blago, trebalo bi da doprinese boljoj vidljivosti i prepoznavanju Aleksandrovca kao važnog arheološkog lokaliteta, kao što je to bio slučaj i sa prethodnim figurama, pronađenim pre oko pola veka, Miladijom, Ružicom, Grozdanom i Madam de Venčac, koje istovremeno slave i ženu i zemlju.
Dom župskih figurina je obnovljeni Zavičajni muzej u Župi, koji ima sve uslove za njihovo čuvanje i konzervaciju.
Zavičajni muzej Župe
Reč, dve o još jednom izuzetnom kulturnom zdanju u Aleksandrovcu, još jednom čuvaru i rizničaru bogate župske istorije, tradicije i nasledja za buduća pokolenja.
Zavičajni muzej se nalazi u rekonstruisanoj zgradi iz 19. veka, koja je pod zaštitom države. To je i povod više da se podsetimo uloge i značaja koju ova i slične muzejske ustanove imaju za očuvanje bogatog kulturnog nasleđa naše države i naroda.
Zavičajni muzej Župe sa statusom ustanove zaštite kulturnog nasledja, raspolaže uslovima za adekvatno čuvanje i predstavljanje kulturne baštine Župskog kraja.
Postojeće muzejske zbirke, od kojih je arheološka najpoznatija zahvaljujući prethodno spomenutim figurinama iz Vitkova, upotpunjene su zbirkom minerala i kristala čime je zaokružena jedna celina koja sada na primeren način svedoči o izuzetno bogatoj istoriji čitavog ovog kraja.
O bogatstvu Zavičajnog muzeja Župe slikovito govori i više od 1.000 ovde izloženih eksponata. Oni obuhvataju vremenski raspon, od 7. veka pre nove ere do savremenog doba.
Počev od Vitkovačke figurine, stare šest i po hiljada godina, kao i ranije pronađene figure koje su svojevremeno krasile izložbene prostore u muzejima brojnih svetskih centara, zatim predmeta koji svedoče o raznovrsnom srednjevekovnom životu ovog kraja, prvenstveno grada Koznika i manastira Drenče, koji su među najprepoznatljivijim simbolima Župe.
Bista kralja Aleksandra Obrenovića
U bogatoj i raznovrsnoj paleti sačuvanih vrednosti, konkretno, u sklopu predstavljanja perioda 18. i 19. veka, moramo podsetiti i na ukaz kralja Milana Obrenovića iz 1882. godine o preimenovanju mesta u Aleksandrovac.
Odličan uvod za još jedno znamenito spomeničko obeležje, poprsje kralja Aleksandra Obrenovića, delo vajara Igora Djordjevića, postavljeno u dvorištu Zavičajnog muzeja, koji je nekada bio u vlasništvu protonamesnika Marka Bogradnovića.
To zdanje je u maju 1894. adaptirano u rezidenciju, u kojoj prvi i jedini put odseo kralj Aleksandar prilikom posete Župi aleksandrovačkoj.
Nakon sticanja nezavisnosti Srbije 1878., Kožetin je 1880. године proglašen za varošicu, a stanovnici su želeli da se Kožetin nazove po tadašnjem kraljeviću Aleksandru Obrenoviću.
Dve godine kasnije, kada je kraljević napunio 6 godina, kralj Milan je ispunio želju Župljana i ime je promenjeno u Aleksandrovac.
Obnovu i izgradnju nekadašnjeg Kožetina, a sadašnjeg Aleksandrovca, zaustavljala su stradanja u pomenutim balkanskim i Prvom svetskom ratu, u kojima je stanovništvo Aleksandrovca aktivno učestvovalo. Stradanja su nastavljena i tokom Drugog svetskog.
Spomenik borcima i žrtvama fašističkog terora
U znak sećanja na poginule borce i žrtve fašističkog terora u narodnoj revoluciji 1941 – 1945. godine u centru grada podignut je spomenik.
Spomenička celina se sastoji od velikog kvadratnog postolja od granita i na njemu bronzane figure borca u prirodnoj veličini sa visoko podignutom levom rukom.
Sa prednje strane postamenta nalazi se reljef sa scenama borbe a sa strane memorijalni tekst. Spomenik je delo vajara Dušana Nikolića.
Serijal tekstova „Tragovi prošlosti Župe“ je delotvoran način za postizanje saglasnoti svih aktera i kolektivnu inicijativu usmerenu na očuvanje nepokretne kulturne baštine kao vrednosti na koje svaka opština mora ozbiljno da računa.
Na taj način ukazuje se na nužnost uspostavljanja adekvatne strategije i definisanja održivih obrazaca organizovane zaštite kulturnih dobara u lokalnoj zajednici i šire, kako bi, shodno svojoj nameni, služili naučnoj i edukativnoj potrebi pojedinca i društva.
