RTV Brus

SAČUVAJMO PROŠLOST ZA BOLJU BUDUĆNOST

SAČUVAJMO PROŠLOST ZA BOLJU BUDUĆNOST
01. novembra
12:00 2023

Kako je živela Milentija?


“Obraćanje istoriji ovde proširuje naša duhovna srca. Na ovakvim mestima, poput naših svetih Otaca i matera i predaka, mi razgovaramo sa Svedržiteljem. U tišini ovog krajolika isto je tako bivao u molitvama naš čestiti i sveti Knez Lazar, i sin mu Despot Stefan Visoki, i uglednici ove rajske i časne srpske zemlje, i čelnik Radič Postupović, gospodar Koznika…”*

Kako je živela Milentija, kao duhovno središte 14. i 15. veka? Kako je živela Srbija ovde, podno Kopaonika, u vreme despota Stefana Lazarevića i čelnika Radiča Postupovića?


Ostaci srednjovekovnog manastira Milentija nalaze se na oko 13 km severozapadno od Brusa, u gornjem toku reke Rasine. Građen je na lepom i skrovitom mestu, u podnožju Kopaonika, između istoimenog i sela Osredci, zaseok Bašići.

Nalazi se u neposrednoj blizini srednjovekovnog grada Koznika, koji datira iz istog perioda. Ovu tvrđavu podigao je, verovatno, knez Lazar Hrebeljanović, sedamdesetih godina XIV veka, a njegov sin Stefan, kasnije ga dodelio velikom junaku Kosovske bitke, Radiču Postupoviću. U narodnom predanju Koznik se najčešće vezuje za ime ovog velikaša, u narodu poznatog kao Rade Oblačić – Rajko od Rasine.

O manastiru Milentija nema nikakvih pisanih tragova, ne pominje se u dokumentima iz tog perioda, niti se zna njen ktitor. U pisanim izvorima prvi put se pominje tek 1876. godine, u delu Milana Đ. Milićevića:

“Manstirište, stara porušena crkva u Rečici, u selu Bašićima, nedaleko od Budilovine”**

Za razliku od manastira, selo Milentija prvi put se pominje 1430. godine, u zahtevu koji je čelnik Radič Postupović uputio despotu Đurđu Brankoviću. Od despota traži da mu poveljom potvrdi pravo na posede koje je imao pre pada Kruševca pod tursku vlast, 1427. goidne, a koje je kao baštinik, dobio od despota Stefana Lazarevića. Ovo pravo Radič Postupović je ostvario tek nakon što su pomenuti krajevi 1444. godine vraćeni despotu Đurđu. Među traženim posedima je i selo Milentija, što upućuje da se i manastir nalazio na posedu čelnika Postupovića.

Pouzdano se može reći da je sagrađen krajem XIV ili početkom XV veka, i to je uglavnom sve što se zna.

Pрипада већим манастирским целинама тог доба и свакако је задужбина моћног и угледног ктитора. Međutim, zdanje bogatih ktitora bilo je kratkog veka. Kako je potkopaoničko tlo podložno zemljotresima, pretpostavlja se da je do urušavanja manastira došlo usled jačeg potresa. Kroz vekove su ga zatim prekrivali nanosi usled rečnih bujica.

“Drama Milentije je drama uznesenja nekog moćnog graditelja, onog duhovnog oca koji nam je ostavio zavet da je otkrijemo, svejedno da li je razrušena od kakvog zemljotresa ili prirodne nepogode, ili takve prirodne nepogode koja je predstavljala tursku najezdu, seobu, bekstvo i prepuštanje zdanja rušilačkoj stihiji.”***

Od nekada velelepne građevine, ostale su ruševine. Na osnovu kamenih dekorativnih elemenata, moguće je, uz želju i pomoć svih nas, obnoviti ovaj biser srpskog srednjovekovnog graditeljstva, mišljenja je stručna javnost.

Kao spomenik kulture, ostaci manastira Milentija danas se nalaze pod zaštitom, kao nepokretno kulturno dobro od velikog značaja za Republiku Srbiju.

U nadi da će manastir, sa zaštitom i obnovom, ponovo oživeti, polako se otkriva i istorija manastira.

 

 


* Episkop kruševački David – Uvodnik za “Knjigu o Milentiji” Ljubiše Bate Đidića, Kruševac 2017.

** Milan Đ. Milićević, Kneževina Srbija, Beograd 1876.

*** “Knjiga o Milentiji” Ljubiše Bate Đidića, Kruševac 2017.

 

Iz iste rubrike