RTV Brus

Bruski spomenar – Tragom prvih pisanih izvora

Bruski spomenar – Tragom prvih pisanih izvora
20. septembra
13:32 2018

 “Civilizacija pulsira na ovim prostorima toliko dugo, počev od prvog rudarenja u doba rimskog imperatora Hadrijana i gradnje prvih puteva u ovom planinskom bespuću do turističke renesanse Kopaonika….Na sve četiri strane sveta, polazeći iz Brusa, kao centra jedne male Vaseljene, nalaze se materijalni dokazi o postojanju autohtonih kultura mnogih naroda koji su pohodili ovaj deo Evrope, tragajući za pravim sudbinkim ishodištem…”*

        Istorijska istraživanja kopaoničkog područja kome pripada i teritorija opštine Brus vode nas u predilirsko i ilirsko doba, upućuju na rimske i kasnije slovenske naseobine.

        Govoreći o istoriji Brusa, istoričar profesor Aranđel C. Jeličić, u svojoj knjizi “Bruski tragovi prošlosti i sadašnjosti” navodi da ove krajeve beleže srednjovekovni izvori u poveljama Stefana Nemanje i njegovih naslednika. Poveljom o župi “Rasini” iz 1196.godine, Stefan Nemanja “daruje mnoga naša mesta i poljane, vinograde manastiru Studenica”.

       Bogata rudarska prošlost Kopaonika vezuje se za period srednjovekovne Srbije i vladavinu dinastije Nemanjića. O tome, navodi profesor Jeličić, svedoče mnogi  potkopi, gomile šljake, rudarski alat a procvat doživljava u XIV i XV veku kada se razvija trgovina sa Dubrovačkom Republikom, Vizantijom i Zapadnom Evropom.         I danas se na području opštine Brus mogu naći ostaci i tragovi starih iskopina iz rimskih i srednjevekovnih vremena , kao što su Zaplanina, Vojetin, Đerekare, Brzeće Livađe (Livada) i drugi, piše Jeličić. Sa proizvodnjom plemenitih metala srebra, zlata, olova i bakra počinje kovanje novca i razvoj trgovine i prvih gradskih naselja.

Da je knez Lazar često dolazio u lov u potkopaoničku oblast svedoče, kaže Jeličić, imena pojedinih mesta, poput Kneževa, Jelenja, Košutice i dr. “On je u Botunji, današnjoj Boćkoj poljani zasadio i prvi čokot vinove loze. Iz ove poljane vinom je pričestio svoju vojsku za boj na Kosovo. Lazareva vojska dva puta prelazi našom teritorijom: 1386. za bitku na Pločniku i 1389.godine za boj na Kosovu…iz Kruševca, preko naše teritorije, Jankove klisure, Kuršumlije i Prepolca do Prištine”.

O značaju kopaoničke oblasti u srednjovekovnoj Srbiji govore i utvrđeni gradovi čiji su ostaci smešteni na istaknutim okolnim visovima. Profesor Jeličić navodi da su “oni čuvali plodno podgorje vinorodne Župe, rudno i šumsko blago Kopaonika i bogate zadužbine srpskih vladara. U turskom defteru, Popis oblasti Kruševca, Toplice i Dubočice, u vreme prve vladavine Mehmeda II(1444.-1446), O.Zirojević i I.Eren navode 265 sela, 28 merzi i tri manastira među kojima i Koznik, Grabovnica, Đerekari, merza Turjak, Krivi Brod, Mečkari i Zlatari.

“Nadomak Brusa, prvi srpski kralj Stefan Prvovenčani podigao je monumentalni spomenik državničkoj mudrosti i dalekovidosti, oličen u graditeljski raskošnom manastiru, što dominira vidokrugom iznad Rasine i naselja Lepenac. U samom Brusu se bokori pravoslavni hram, star više od jednog veka a putem za Milentiju i dalje svaki radoznalac može da doživi bezbroj vizuelnih i duhovnih otkrića: od hrama Svetog Nikole do ktitorskog zdanja velikog čelnika Radiča Postupovića koji je na obližnjem Kozniku dočekao evropsku elitu, priređujući viteške turnire i druge svetkovine u čast francuske princeze Henrijete, ugarskog kralja Sigmunda II, rumunskog prestolonaslednika Troila, bogatih Mlečana i Dubrovčana i najuglednije balkanske gospode”.*

*Miomir Ristović-”Pametnik viševekovne svakodnevice” ( uz rukopis prof. Aranđela Jeličića “Bruski tragovi”)

Iz iste rubrike