Kad čovek zida kuću, ne zida je za sebe nego za svoju decu i unučad.
Tako ostaje porodica.
Kad vladar zida crkvu, ne zida je za sebe ni za svoje sinove ni unučad
nego za narod koji će je kroz vekove pohoditi.
MANASTIR RUDENICA
Na desetak kilometara od Aleksandrovca nalazi se manastir Rudenica, posvećen Svetom Iliji. Izgrađen je posle Kosovskog boja, u vreme vladavine despota Stefana Lazarevića, u moravskom arhitektonskom stilu. Pripada Eparhiji kruševačkoj.
Ovu svetinju iz 15. veka, Evropi je otkrio čuveni putopisac Feliks Kanic.
Prema sačuvanim zapisima, svetinju je na prelazu iz 14. u 15. vek, oko 1405. godine, podigao Vukašin, vlastelin despota Stefana, zajedno sa suprugom Vukosavom. Njihove freske su na južnom zidu crkve, pored prikaza despota Stefana i njegovog brata Vuka, na zapadnom zidu.
Rudenicu prvi pominje Stefan Nemanja u Studeničkoj povelji izdatoj oko 1196. godine, kojom pčele u Rasini i Rudenici poklanja svojoj zadužbini manastiru Studenica.
Manastir Rudenica
Crkva je trikonhalnog oblika, ozidana kamenom, a na fasadama je u fresko tehnici oponašan način zidanja pomoću kamena i opeke.
Manastir Rudenica građen je u Moravskom stilu. Hram je zidan od polutesanog i tesanog belovodskog peščara. Hram je osnove sažetog trikonhosa sa jednom kupolom.
Horizontalna podela fasada izvedena je kordonskim vencem, iznad koga se nalaze rozete, dok su u nižoj zoni dvodelni prozori ukrašeni kamenom plastikom.
Pažnju istraživača privukla je njena sličnost sa Ljubostinjom, koja se ogleda u spoljnom oblikovanju fasada.
Iako je manastir dugo bio u ruševinama, mnoge freske su očuvane, među kojima posebnu pažnju privlače Sveti ratnici i pomenuti portreti ktitora.
Oslikao ga je majstor Teodor čije je ime zabeleženo na zidu oltara.
Freske despota Stefana i njegovog brata Vuka nalaze se na zapadnom zidu, južno od ulaza. Despot Stefan je prikazan kako prima blagoslov ruke Gospodnje i obema rukama prinosi model hrama. Pored njega je prikazan Vuk Lazarević koji obema rukama ukazuje na brata.
Ovi portreti su nastali ubrzo nakon što je Stefan Lazarević dobio despotsku titulu 1402. godine, o čemu svedoči natpis „despot“ ispod Stefanove freske.
OBNOVA HRAMA
Crkva je dugo bila u ruševinama. Hram je obnovljen 1936., a osveštao ga je na Ilindan iste godine tadašnji Episkop žički Gospodin dr Nikolaj Velimirović.
Od 1939., tokom Drugog svetskog rata pa sve do 1958. Rudenica preživljava teška iskušenja. Radovi na zaštiti živopisa su urađeni 1971. Konzervatorsko – restauratorski radovi obavljeni su 1996. Rudenica je više puta obnavljana, a poslednjih godina za to su najzaslužnije monahinje, meštani, verni narod i Eparhija kruševačka.
Manastir Rudenica pod zaštitom je Republike Srbije kao spomenik kulture od velikog značaja. Manastirska slava obeležava se 2. avgusta na Svetog Iliju, a seoska slava meštana Rudenice je prvi dan Svete Trojice.
MANASTIR NA DUBU
Ranohrišćanskom periodu koji je sav u znaku „religiozne stvarnosti“ pripada arheološki lokalitet Dub, u samoj podgorini Kopaonika, na granici Brusa i Župe. Potiče s kraja 5. i početka 6. veka. Njegovo arheološko istraživanje je sprovedeno 1998. godine. Otkriveni su temelji jednobrodne bazilike, koji su istraženi i konzervirani, nakon čega je na njima podignut nov pravoslavni hram.
NAJMLAĐI ŽUPSKI MANASTIR
,,Najmlađi“ župski manastir na Dubu, posvećen je svetoj prepodobnoj mati Paraskevi, smešten u ataru sela Mala Vrbnica, na uzvišenju koje dominira okolinom. Sa nadmorske visine od oko 550 m, odavde se pruža izvanredan pogled s jedne strane na istočne obronke Kopaonika a sa druge ka Župi, Moravi i Kruševcu.
LEGENDA O NASTANKU
Poput ostalih svetih mesta, i za ovo se vezuje legenda o otkrivanju temelja crkve. Predanje kaže da je Sibin Miletić, pre stotinu godina sanjao da je na ovom prostoru postojala crkva. Molio je starac meštane da mu pomognu u otkopavanju, ali uzalud. Posla se prihvatio samo njegov unuk. Posle duže vremena i mnogo rada, oni otkrivaju temelje crkve i krst.
Ovu crkvinu 1968.godine obilazi i beleži Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva a radovi na istraživanju počinju dvadseset godina kasnije. Pronađena je jednobrodna bazilika sa polukružnom oltarskom apsidom i narteksom, čije su dimenzije 15.50 x 7.20 m, dok joj je prosečna debljina zidova 0.7m.
Izgrađena je od lomljenog i tesanog kamena koji je vezivan krečnim malterom, dok su joj i spoljašnjost i unutrašnjost bile okrečene.
Gotovo vek kasnije na temeljima ranohrišćanske crkve, meštani Male Vrbnice, Botunje, Šljivova i Parčina na Dubu podižu novu crkvu. Od tog vremena narod posećuje ovo sveto mesto.
Neposredno izvan same crkve otkriveni su fragmenti kamene dekorativne plastike, za koje se smatra da su pripadali njenim reljefnim ukrasima, navodi arheolog Gordana Tošić. Oni pripadaju ranohrišćanskom dobu, pa po njima i cela crkva datira s kraja 5. i početka 6. veka. Motivi na njima su biljne i figurativne prirode, a ističu se predstave ribe i krsta, tradicionalnih hrišćanskih simbola. Izbor motiva za kamenu plastiku na Dubu, pratio je i izbor boja, pa su na pojedinim fragmentima sačuvani tragovi crvene i bele boje. Po svom poreklu, ova dekorativna kamena plastika predstavlja lokalnu varijantu ranohrišćanske plastike.
Temelj je 12.decembra 1999.godine osveštao vladika Žički Stefan. Nakon toga, na temeljima ranohrišćanske bazilike, nikao je prelepi manastir a prva liturgija održana je 2004.godine.
SABOR SRPSKIH SVETITELJA
„Gospode pomozi nam da budemo dostojni potomci svojih svetih predaka, da se naučimo od njih, jer su oni naučeni Tobom postali Sveti. Daj nam snage, Gospode Svedobri, da završimo i ukrasimo novi hram aleksandrovački, jer tako ćemo ukrasiti i svoje duše. Pomozi nam, Gospode, da naša duša počne da diše radošću vere Pravoslavne!“ Vukman Petrović, sveštenik u Župi blagorodnoj
Sabor srpskih svetitelja
Temelji ovog hrama su osveštani početkom devedesetih godina prošlog veka. Petokupolni hram pokriven je 25 godina kasnije. Posle krstova od prohroma, stigla su i zvona. Uoči Vaskrsa završeni su oltar i ikonostas i stekli svi uslovi da se u njoj održi služba.
Novi Saborni hram posvećene je Sabou srpskih svetitelja koje proslavljamo 30. avgusta po julijanskom kalendaru (12. septembra po gregorijanskom). Smešten je u samom centru grada. Sagrađen je dobrovoljnim prilozima vernika iz Župe i dijaspore, donacijama privrednika i opštinskim sredstvima primer je zadužbinarstva . . .
„Moja Župa, moja Okeanija,
Hlebnija od Mačve, od Stiga sejanija,
od Stare planine još je lojanija,
rujnija od zore, od noći vranija!“ Miroslav Buca Mirković
