RTV Brus

Brusko selo – zalog za budućnost 12: „Pšenica je od svih semena za najveće poštovanje”

Brusko selo – zalog za budućnost 12: „Pšenica je od svih semena za najveće poštovanje”
30. oktobra
13:27 2019

Kao jedna od najznačajnijih ratarskih kultura koja uspeva na područjima sa vrlo različitom količinom i rasporedom padavina, pšenica je oduvek smatrana za kraljicu zemljoradnje i simbol plodnosti. Odavno je smatrana biljkom koja ima važnu religioznu ulogu u mnogim drevnim kulturama, upravo zbog hranljivosti na kojima su počivala pokolenja starih, pa i savremenih naroda.

Na području Rasinskog okruga pšenica je zasejana na oko 12 hiljada, a pod ostalim ozimim žitaricama na oko 3 hiljade hektara, dok u opštini Brus pšenicu i krupnik proizvodi 1.866 gazdinstava.

Privredni značaj gajenja pšenice ogleda se neophodnosti pšeničnog brašna u ishrani stanovništva, ali i u ishrani stoke, za koju se, u razvijenom stočarstvu, koristi slama i naročito pleva. U smeši sa mahunarkama, pšenica je kvalitetna stočna hrana, te je u potkopaoničkim selima mahom uzgajaju gazdinstva koja imaju stoku. Pšenica predstavlja odličan predusev za kukuruz i ostavlja zemljište čisto od korova. Dovoljna količina vlage u zemljištu omogućava odličan razvoj pšenice, a u bruskom kraju pšenicu otkupljuju mlinari, dok poljoprivredna gazdinstva snabdevaju republičke robne rezerve.

Vremenske prilike tokom vegetacije pšenice nekad nisu najpovoljnije za njen razvoj, ali je uz primenu agrotehničkih mera moguće postići zadovoljavajući prinos i kvalitet zrna. Stanovništvo bruskog kraja najranije seje najotpornije sorte, zatim sorte dobre i srednje otpornosti prema mrazu, a poslednje sorte slabije otpornosti.

Otpornost prema mrazu i niskim temperaturama pšenica stiče kroz duži vremenski period, a zavisi i od faktora spoljne sredine. U potkopaoničkom kraju, usled planinske klime, česta je pojava mraza i susnežice, naročito na većim nadmorskim visinama. Međutim, to može imati povoljne uticaje na ratarske kulture. Snežni pokrivač je dobar izolator i ako su biljke pokrivene samo sa nekoliko centimetara snega, temperature od – 30 stepeni ne mogu oštetiti usev, dok bez snega čak i temperature od – 10 stepeni, naročito ako duže traju, mogu naneti znatna oštećenja osetljivim sortama. Na otpornost prema mrazu utiče i zdravstveno stanje biljaka, zemljišta i ekspozicija terena.


Iako se žitelji bruske komune mahom bave poljoprivredom i stočarstvom, sela Zlatari i Razbojna poznati su po uzgoju žitarica. Gazdinstvo Milojević iz Razbojne uspešno gaji pšenicu na parcelama u susednoj opštini Blace. Na površini od oko 5 hektara prinos se kreće oko 5 tona po hektaru.

Stanovništvo kopaoničkog kraja oduvek je naročitu pažnju posvećivalo biljkama koje su imale veliki značaj u ishrani, kao što su žitarice, od kojih je na prvom mestu pšenica. Etnolog Mirjana Gašić Ivezić u radu „Narodna verovanja Brusa i njegova okoline“ ističe da je na bruskom području

poznat običaj da se od klasja poslednje požnjevenog snopa pšenice isplete predmet koji ima izgled brade, zbog čega i nosi naziv božja brada; bila je predmet posebnog poštovanja a čuvali su je pod strehom godinu dana odnosno sve do sledeće setve, kada su zrnevlje sa božje brade mešali sa onim pripremljenim za setvu, kako bi se, po verovanju, održao kontinuitet plodnosti. Pšenicu su koristili i u žrtvene svrhe a kao žrtva prinosila se u gotovo svim važnijim prilikama, od poljskih radova i pomena mrtvima do raznih praznika i svečanosti. Korišćena je i u zaštitne svrhe, kao hamajlija ili apotropejon za zaštitu od zlih demona.“*

Na razvoj roda pšenice utiče još jedan faktor – zeolit. Pod uticajem ove rude, unapređuju se fizičke osobine zemljišta, povećava se sposobnost upijanja i zadržavanja vode, kao i hranljivih elemenata zemljišta. Poboljšavajući klijavost semena i smanjenje bolesti biljaka, prisustvo zeolita povećava rod pšenice i do 20%. Veliki baseni ovog rudnog bogatstva nalaze se i na padinama Kopaonika i u selu Igroš, te njegova količina dodatno doprinosi razvoju pšenice u bruskom kraju.

 

*Mirjana Gašić Ivezić „Narodna verovanja Brusa i njegova okoline“

Iz iste rubrike